DSTIN D'UN CRIOL (ONES 1960/1970)

Sentod naqés squina d'ponta d'praia d'Mindel. Dia t'antrà, dia ta sei, t'oià Djéu (Ilhéu dos Pàssaros), tont one ta dà na paièta, infrotod, sem podé cabà sé corrida, antrod e fundeod na Port Grand d'Sãocent.

Era na moment maior priocupaçon d'vida, d'nos Lela d'Pedr Séron! Basta tud hora, el tàva dzé: - mi,un catita bem fcà li, moda Djéu! Mi, un tem q'sei dali pa lorg, pàm bà spià nha vida n'oraq, là naqés terra piàboche!

Anton, el bà spià un daqés comerciant d'Sãocent, q'tàva dà un pa tmà dez, el hipotekà sé casinha el cambà Holanda, là ondé q'tàva ta morré pèche qel véz! Aind'assim, el passà uns dia na terra d'Holanda ondé q'jà tinha tchéu criol (fim d'ones 60/70), spàiod naqel lorg d'Praçinha d'Qébrod (nom recunhicid e inaugorod hoj in'dia pa Camara Municipal d'Rotterdam).

Sorte cunquil na porta, un dia d'mes d'Abril, plumanhà! Bem parcél un grand controt nun vapor mercone, d'wipper (inzeitador d'màkna) mà pa el bà tmàba n'Antuérpia.

Lela, po pé na màma d'cadera, el largà d'comboi paqel cidade! Um bocod inda Brob d'sé grand mudança.

Mindel/Rotterdam/Antuérpia,smem assim nos ràpaz ca inràscà, porqé sé inglés d'ponta d'praia sirvil e dritim!!!

El, tchmà tàxi,el mostràl dreiçon scrit naqél papél qés dàl na Cumpainha e tàxi pol là na porta.

Log q'Lela,tchgà el dzés: - bsot pagà taxi! Dspos no ta fazé conta! El tàva dvera, sé québradon moda el contà, té qel dia sé almoç, fui qel papel d'télégram…

Cma era na temp d'guerra d'Vietnam, vapor tava carrégod d'cosa pa tropa! Mà là na terra, mute gent sabia daqel viaja, mà tud és tàva q'med, pàmod qel vapor tinha q'bà té Danang, port situod na mei d'Vietnam ondé q'guérra tàva prop quent.

Léla, sé boca q'tàva là, él tmà sé controt ta corré sem dscuti, pos éra un controt d'matà: - segur d'vida, màs un truquim tchod na bonq pa familia, s'tàva contçél algum dsgraça!

Vapor parti no dia sigint! Viaja durà uns seis méz, ma sort sempr ta cumpanhà nos Lela, qé, qond és tchgà prà là, port d'Danang fui minod, és tive q'bà pa Saigon, ondé qés fcà, té dscarregà.

D'volta p'Europa via canal d'Suez, éz tornà bem parà n'Antuérpia e dspos rumo Escocia (Edimburgo). Là anton é q fui lùm na banca,q ond tchgà orda d'pagament. Capton tchmàs pa gradecés na nom d'govern mercone pa sés traboi na risc d'sés vida.

Qond Lela oià sé orda d'pagament, el cacriz ném credità: - $ 40.000 US (qorenta mil dollars mercone) quàz qel scapà d'dà um atàque d'finikit! Saltà d'miséria pa riqueza s'un Om cata preparod?!

Jàl largà pa Glasgow, ondé qel tinha un d'cés cumpad, por nom d'cumpad Mnél D'Antonha, às abri na lorg! Lela tà po cé siré! Basta na fund d'sé màla, el tinha inda qel làta SNOFF, moda el tàva tchmàl q'Dminga badia d'rua d'Matijim tinha el dode pa lembrança d'cés grand amizade.

Lela dzé: - o cumpad Mnél D'Antonha, bosé largàm damon! Ess fui prop trà barriga d'miséria d'un vez! Mi jàm mandà log dnher pa Sãocent, pa dspotekàm qel cazinha e pagà tud qem q'Lela d'Pedr Seron, fcà tà dévé prà là e também pa dà qel Cmida D'Onj, pa tud qés Mnin d'Nos Rua!!!

Cumpad Mnél, também Om d'bem, firmà: - Deus é grand cumpàd Lela!!! Bocé sempr fui Om d'bem, Deus oià pa bocé!!!

Anton, dspos d'tud éch pripécia, és dos séi ta passià là pa Glasgow, té tchgà num Barzinha q'parcés nice, tchmod Black Parrot! Là dentr, tchéu d'black, mà alguns criol qel catàva nem conché!

El tchgà na porta caqel mama grosse e troc na bols, él mandà log tchmà Don d'Bar! El dzé don d'Bar: - close the door! (fchà porta) Only criol get in! (so criol é q podé antrà!) don d'bar na princip, catàva ta comprendé…Lela dzel: - how much for one night, just for us? (qonté pa un note so pa nos)? El mostràl log un data dollars, dà qel Don d'bar oi vràl azul!!!

El respondé, Lela: - okay! Tonight my Bar is all yours (hoj d'not nha Bar é d'bossa)! Lela dzél: - many thanks! when the party is over! I, Lela d'Pedr Séron, will pay cash! (mut obrigad! Qond festa cabà! Mi, Lela d'Pedr Séron, un ta pagà q'dnher qent, na mon!).

Qel cosa vrà moda un verdader delir! Lela vrà moda um pssoa dod là dent! El vrà ta mandà na Bar, na criod, na orqesta e qel don d'Bar, tchàl fazé tud moda el cris! Clàr, q'cabiçinha vrà qent! Nos Lela, ta falà so cé inglés! Sempr q'cé SNOFF d'ciré, puste na part d'boch d'bic… sbi drriba d'palc,d'orqesta, el dzé: - waiter?! Drink for the band!!! (criod?! Bibida pa orqesta!!!)

El ptà, mon na microfon, el anuncià: - people! Tonight! I Lela d'Pedr Séron want to sing a song from my country St.Vincent Cape Verde in a bull shit show (pov! Hoj d'not! Mi, Lela de Pedr Séron, un cré cantà un cantiga,d'nha terra Sãocent Cab Verd, nun show da merda!!!)

The first song is pulguinha (nha primer cantiga é pulguinha). Palma d'mund naqel show d'gaita! El po ta cantà: - o pulguinha qem bo Mãe??? O pulguinha qem bo Pai??? Mi nha Mãe é S.Niclau! Mi nha Pai é Sintanton! Clàr, q'orqesta tàva q'grand dficuldad na cumpanhà qel ritm d'Lela…

Anton, chef d'orqesta un bocod inrascod,vrà dzél: - your song is nice, but young people, like something more quick like rockn'droll!!! (bo cantiga é bnit mà malta jovem, ta gostà d'musca màs rapt moda rockn'droll)!!!

Lela ca dsarmà, caqel microfon na mon chei d'àguas e sé boca chei d'siré, ta sqàl pa tud banda, el dà um solt el dzé: - Okay!!! Okay!!! I know!!! I know!!! The second one is Tchinha Bonga…el po ta cantà: - tchinha bongatchinha bonga… tchinha bonga… na praia so sabe!!!

Pov revulteod, pliça strabamqod, lum na cidad e nho Bronq dent du lume… dent du lum… dent du lum !!! (cantiga d'temp d'primer Revulçon d'Fom na CabVerd, levod pa NhonBrose/ Capitão Ambrosio q cé bandera prêt d'FOM na tchon d'Sãocent 4 d'Junh d'1934).

Defact, cosa vrà màs nimod tud qem tàva là po ta cumpnhàl naqél ritm q'palma! Dali, séi un daqés batucada d'gaita… nos Lela, q'éra um pouc motch e fema dà sé bom show!!! Clàr, qond troc qel tinha na bols,tchgà na limit.

Don d'Bar bà dzél: take care, you are on the boundry! (tmà cuidod, q'é bo ta quàz na limit d'bo troc!)

Lela tchmà cé cumpad Mnél d'Antonha,és pagà tud! Clàr, qel tchà um bom troc là! Es dos abri na temp! Anton, qond és tàva ta bà sei, là pert d'porta, tinha uns criol q'tinha bem proveitod e sistid tud qel note, cumpanhod pa qél buzod d'Djindja d'NhaMèlia, qé clàr, Lela cuitod q'sé bon coraçon é q'tinha pagod tud qel note!!!

Inda és bà insultàl,és dzel: - é bo sua porca???!!! Jà bo cabà d'fazé criol vergonha na terra d'gent? Lela ca dsarmà, como sempr el trà sé Ciré Bedj d'Boca, el ptàl fora!

El meté ded na sé latinha, el trà un SNOFF nov, el rolàl na sé bic, anton el dàz sés bon resposta: - adéch mniz, dvera dvera, éss mund ta chéi gent d'ingrot e mal agradicid, moda bzot! Qé bzot?! Bzot ta màz é q'CIUMES!!! El fastà qél curtina, el abri porta, el sei mà sé cumpad, q'mon n'indjerga ta Rolà sé CADERA…


Zizim Figuera (José Figueira Junior)

V O L T A R