JON D'ALCANJA PESCADOR D'DZÈRTA - (ILHA D'ST.LUZIA/DJÉU RÒZ E BRONQ)

Mi un ca sabé nem cmanéra splicà o manifestà du q'no sinti, naqél hora e méia o dos, ta travéssà, qél mar d'canal d'infer… Boca dà nos tud, fui gost d'café ! Jurgim, sentod là na cé lugar, q'Ti Jon tinha él puste, catàva nem ta méché o pià.

Bo catàva ùvil porq pa d'préssa ,él comprendé qél situaçon ! Ti Jon, pégod na lém d'cé bote, moda un GRAND CAPTON qél era, Gstim mà Bastion na véla, Jon Monq ta sgotà àga d'bot, q'aqél folha d'làta d'pitrol, ràpt e q'un broç so !

Butim, q'cé véla, chéi d'vent, além tà bài… ta sbi, ta tchi na méi daqés castél d'mar ta bài, nem un cavalim d'currida, tà ratchà àga q'un força… e q'Deus ta cumpanh- one! Vérdader art d'navégà!

Pa fazé calà boca d'tud valénton e bàjof déss mund, pos qél canal q'bzot tita oià là, nñé d'brincadera, él tem levod vida d'tchéu péscador, sobretud naqél Pont d'Vulcon d'Viana. Moda Ti Jon bem contàm dspos ! Mà un ta splicà bzot éss passàja màs pa diante!

Nun daqés dia d'vent, d'iquinoç d'Setembr na Sãocent, nos grup d'càça subma- rina parcé là pa Calhàu, ponta Lest d'nos Ilha, nun sobd, moda d'cstum, q'idéia, d'bà dà uns mergulh.

Vontad era grand, qé Mone Lela (Deus dàl céu) amig bédj e pescador daqés costa, q'tàva vivé là na Baìa das Gata.

Tàva passà vida, ta spertone curiusidad, tud vez q'no tàva parcé pa qés banda, sobr un bonq d'Maréloç (péche d'familia d'badéj/meròt) q'tàva parcé, sempr naqél épca, là pa qés mar, qél tàva conché bem e qél tinha jà féte cé marcaçon, d'lorg, q'Ponta d'Vulcon d'Viana.

Qél dia là cà dà, qé ideia era ote e, méz pa sort, no incontrà Ti Manél d'Matos, q' Déus hàja, e cé grup q'tinha stòd na pesca, tud qél note, là paqés costa, num d'cés bote d'Calhàu, pa conta d'cé cumpàd, Jon d'Alcanja.

Na méi d'rastadura d'bote (o sàcàda rriba…) q'tud gent t'izdà, bem conversa, entr Jurgim e Ti Manél, s'él dàba d'acorde, pa imprestàss gent qél bote, pa no bà qél dia té dzérta (Ilha d'Santa Luzia/Djéu Ròz e Bronq) dàss um tchlùff?!

Ti Manél, bon home moda él era, respondé cma pa él catinha prublèma, mà patron d'bote là na Callhàu era cé cumpàd Jon d'Alcanja e so él é q'pudia dcidi! Pa no falàss mà él.

Anton, Jurgim, Djibla, Edgar Sousa, Rui Machado, Manecas Matos, Djo Borja, July d'Siminhas, nos tud, intusiàzmod q'aqél ideia, qé pa nos talvéz, tàva ta bà ser nos primer viàja pa dzèrta, q'sempr nos tud snhàba. No bà log ta corré, ter d'Ti Jon, perguntàl qzé qél tàva otchà?

Ti Jon, péscador d'costa e d'dzèrta, marinher sprimentòd, po càra na vent, direcçon Dzérta, vrà q'cé calma, naqél manéra monse d'falà, so d'céu, méi Sintanton, méi Sãocent él dzé: - o nhis gènt, s'usis cré bà? No tà bà! So, olà um hora dàtàrd… dali très hora, nò nñtita bà podé passà, cànàl d'Sãocent/Sant'Luzia, sem moià!

Jurgim, armod em spért e valent, parcé log q'cé gàrganta d'gàita, ta mandà boca, log, ta contrarià Ti Jon, e ta dzé cma: - quàl stòria, vamos embora rapazes, pois tudo isto são tretas!

Ti Manel, fcà zàròd q'Jurgim, mod cé rogancia e pa du qél tinha cabod d'dzé, sem ninhun ruspéit, pa qél Hom D'Mar, q'éra Ti Jon d'Alcanja, mestre cunchid d'tud pescador, d'costa d'Sãocent e Sintanton! Log, él dàl cé resposta e q'razon:

- Jorge, Jorge, àmjor é bo ùvi, qzé q'cumpàd Jon tita dzééé! Qé, s'bo ca sabé, él nascé na él e él ta conché tud éch costa, cés mar e cés corrent, moda palma d'cé mon…

Anton, Ti Jon, cuntinuà : - nhis gent, so éss qèbra q'un stà é q'ta pom pa bà levà ùsis na dzérta!!!

Jàl tchmà cés cumpanher, Bastion, Gstim, mà qél gigante d'um broç so, por nom d'Nho Jon Monq, q'tinha perdid qél ote broç ta trà lim d'pardàl, nun poç là pa qés comp.

Jurgim, pamod prisença d'Jon Monq, tornà mandà màs un boca infliz : - como é que é? Là vamos levar este homem conosco?

Ele só vai ocupar mais um lugar no barco! Tud nos spià pa Jurgim, chatiòd, mà sem dzél nada, mà q'vontad d'mandàl calà boca.

Ti Jon, q'tud qél gét monse so d'céu e sem zangà vrà pa Jurgim, él dzél: - Snhor Jorge, o q'océ nñsèb, é q'éss hom, q'océ tit'oà là. Un véz na dzérta, no bibé um àga mariòd, s'nñ'éra él, nos tud tàva mrré!

Apos, él so q'cé broç, él fézé tud manobra q'bote e él trézé nos tud pa nos càsa n'hora d'Deus !

Temp jà ca tàva pa màs conversa, log ràpt, fui préparòd tud pa qél viàja. Tud gent linhà. Ti Jion dstribuì pssoal, dentr d'bote pa iquilibrà, mà sempr ta dzén, cma maré jà tinha vrod e q'no tàva ta bà moià… e drét !

Mi un ca sabé nem cmanéra splicà o manifestà du q'no sinti, naqél hora e méia o dos, ta travéssà, qél mar d'canal d'infer… Boca dà nos tud, fui gost d'café ! Jurgim, sentod là na cé lugar, q'Ti Jon tinha él puste, catàva nem ta méché o pià.

Bo catàva ùvil porq pa d'préssa ,él comprendé qél situaçon ! Ti Jon, pégod na lém d'cé bote, moda un GRAND CAPTON qél era, Gstim mà Bastion na véla, Jon Monq ta sgotà àga d'bot, q'aqél folha d'làta d'pitrol, ràpt e q'un broç so !

Butim, q'cé véla, chéi d'vent, além tà bài… ta sbi, ta tchi na méi daqés castél d'mar ta bài, nem un cavalim d'currida, tà ratchà àga q'un força… e q'Deus ta cumpanh- one! Vérdader art d'navégà!

Pa fazé calà boca d'tud valénton e bàjof déss mund, pos qél canal q'bzot tita oià là, nñé d'brincadera, él tem levod vida d'tchéu péscador, sobretud naqél Pont d'Vulcon d'Viana. Moda Ti Jon bem contàm dspos ! Mà un ta splicà bzot éss passàja màs pa diante!

Nos na camin, no cruzà uns séis o sét butim d'pésca jà ta bem d'volta d'Dzérta! Quàz tud és, bédj q'nov, tàva conché e ruspeità Ti Jon. Qél hora là, éra hora d'bem e não d'bài, pamod vràda d'maré mà current !

Anton, tud qés cumpanher d'mar, spantòd, dà Ti Jon fàla: - o Jon qzé fézé, qzé q'bo tem n'qèbèça ? Bo nñtita oà éss màr, mà éss méré ?! Cménéra Jon, jà bo perdé qébéça ?! O bo inganà?! Deus q'bo, Jon !!!

Ti Jon, imbutchòd, pégòd na cé lém, sem podé dzé nada, t'uvi qéz palàvra d'cés coléga. Sabia qéz tàva ta dzél assim era pa sé bem, mode mizade e ruspeit qéz tinha pa ele. Mà naqél hora là,Ti Jon catinha gét pa dà ninguém xplicaçon qé qél temp catàva ta dà nem tchà…

So él splicà nòs cma qés là nñéra péscodor d'Salamança, mà sim péscodor d'Snagòga-Sintanton, carrégod d'ptim bem gord, d'càgàrra ta bà pa casa !

Viàja cuntinuà na méi daqél vent e màr q'nos mà Ti Jon e qél butim, òra ta sbi, òra ta tchi, ora ta mandà largà vèla, mod ràjàda… vrà d'popa pa onda… corré, corré corré… panhà véla, proveità, bulinà na dréçon d'St. Luzia, àga e màs àga, pa drriba d'nos !!!

Dspos d'tud és pripécia, durant qàz duaz'hora, no tchgà na port d'salvamént, dent d'Baìa d'St. Luzia (Portim), màr un gzinha, jà màs brond, mà q'tud gént moiòd, moda ptim, na dia d'tchùva.

Naqél tard, fui dzimbarcà, muntà tenda, fazé qél fàgon d'très pédra e préparà un café qént pa q'tud gent pudéss trà qél frièza d'mar. Moiòd, moda no tàva, ropa fui tud tròd, pùst ta sécà na pèdra. Flizment, note tàva qent.

Temp q'tive, fui d'tmà qél gòlpàda d'àga qént e prucurà log gét d'bà scansà corp um bocòd, qé note tàva ta bà sér grand e, na dia siguint, no tinha q'tér qél fulguim pa qés mergulh.

Ti Jon mà cés cumpanher, és bà fàtchà q'luz d'fòtch d'pitrol, pa panhà plàrd, (qés càrranguéj bronc d'praia), bom pa isca, d'pésca d'linha. Era bà ta panhàs, bà metéz, num làta, mà antes, és tàva tràz cés pinça, mod és ca cméss cumpanher!

Assim, és tàva usà pa pescà là na Dzérta e d'volta pa Calhàu, és tà tinha isca pa tchéu dia, qé pràia là dboch quàz q'jà nñ'tinha… e pésca éra tud sustent d'vida d'cés càsa !!!

Mi cma na tenda, qés càrranguéj catàva ta tchà gent durmi, q'é,és tàva fcà so ta corré dent d'tenda e ta cré mordé gent na pé. Anton, um bà cumpanhà Ti Jon mà cés coléga na praia, ta izdàz panhà plàrd .

Log qond um tchgà, e pa ruspéit, moda era cstum, un stendél nha mon, un dzél : - Cé ptàm bençon Ti Jon ?! Là Tijon, cma él tàva conchèm desd piqnim, fcà tud content, él dzém: - o Izizim, moda él tàva tchmàm, Deus bençoob nha fi e ubrigàda péss ajuda, é sempr màs um broç.

Anton pa camin, fui un verdader riqueza e scola d'vida, qé,él bà ta contà nos un dàta d'Storia d'Dzérta e cés bitch, mà péscador e cés pesca e cés luta pa subrevivencia naqél mund d'céus… Portant,Ti Jon ca sabia nem lé, nem scrévé e culpa nñ'éra d'céu, d'ter nascid na pobreza !

Mà na cé programaçon còsmica, él éra formod na art d'navegà, prindid mà cé pai Nho Antuzim, home d'mar também cunchid e ruspéitod d'tud qél pov pescador e q'Deus dàl céu.

Formod na maré, na current, na ecologia màs e màs cosa d'admirà, q'qond gent cré uvi, gent t'uvi e sabé aprecià, xpriènça d'vida pràtica, d'un home d'mar, moda él era!

Nhas gent, là é q'no t'oià cma, INTLIGENCIA D'VERA, D'VERA É UNIVERSAL E NADA TEM A VER Q'INSTRUçON…

Conversa continuà, nimòd naqél pràia, mà Ti Jon d'Alcanja e cés cumpanher, sempr priucupod, q'aqél temp, q'éra temp d'panhà càgàrra, na dzérta e q'té inda és catinha bod, panhà cés part là na Djéu Roz !

Um vrà um dzél: - mà qéz ots péscador catita bà tchà bzòt nada ! El spiàm, q'cés òi verd d'got e spréçon d'home sério, q'él éra, él dzém: - nñon Izizim ! Péscodor é pobre, mà pa lei de DEUS, no sèbe parti nos miséria !

Liçon continuà, na praia d'Santa Luzia : - bo tita ooà qés dos Djéu là (Bronq e Ròz) ?! Tud'one, néss temp, qond Deus cré, q'ta tem, tchéu càgàrra e é one d'fartura, no ta panhà um bocod d'ptim, mà no cata panhàz tud, porqé Deus nñta fcà content !!! Méz s'no panhàz tud, qzé q'ta fcà, pa no panhà dspos ?

Mi, Zizim, naqél temp, un ca nem sabia qzé q'éra écosistema o écologia e portant,Ti Jon e tud cés cump- anher pescador, és jàs sabia sem nunca ninguém ter és dzid o studòd na livr ! Na méi daqél conversa, bél un màu lembrança, e Ti Jon, chéi d'ràiba, rancà log ta contà nos d'un véz q'un Prisident d'Camara Municipal d'Sãocent q'tàva stod ta tentà diminui numbr càtchorr na Ilha, tinha mandòd bà ptàs, là pa dzérta gòdzid cma él cacria dàs pastél d'vénén pa matàs !

Un érr écologico q'fui un vérdader dsgràça pa qél pov péscador qé qés càtchorr q'fome, és po ta tàcà e ta cmé tud o q'és pude e podia e é, és prop é q'cabà q'aqél CELEBRE LINDO E RARISSIMO LAGORT D'DJEU ROZ, POR NOM DE MACROCINCUS COCTEI.

Qond Làgort cabà, Càtchorr po ta tacà té càgarra pàs cmé. Anton Ti Jon, mà Bastion, cambà moràda, fàlà mà Ti Manel d'Matos p'às oiàba qél situaçon, qé cosa tàva féi e ca podia cuntinuà assim.

Es fui ubrigod a organizà e contràtàcà inflizment q'pastél d'vénén pa càbàba q'aqés càtchorr là na Dzérta. Qé so assim q'éss atitud e sem mundo sabé, qés pudia e pude salvà tud qél pov péscador d'zona (Sãocent/Sintanton/S.Niclàu) e cés familia q'sempr vivé d'pesca e d'càgàrra, d'morré d'fome !

Ti Jon na cés liçon, qé pa mim, tud o qél tàva ta dzém éra liçon. Sabia catalogà tud qés pòçe d'oréla d'mar : - Càgàrra, Rob D'Junk, Guintch, Maçaric-Réal, Bicona, Canelona, Garça etc…

Tud qés péche d'isca, moda melon, na cicle d'cadeia alimentar q'tàva cumçà, pa plancton, passòd pa péche d'pé d'pèdra, moda garopa, mérot badéj, té tchgà na péche d'lorg (pelàgicos): atum, djéu, doràda, etc., etc.

Mi q'boca abért e chéi d'admiraçon, t'uvi qél Home falà ! Qé cés liçon era d'un grand profundidad e dimenson.

Mà so dspos d'tont'one d'xpriença, d'nha propr vida e d'nha scola é q'un bem cunsigui oià tud qél riqueza xprimental d'sabduria daqél Bédj Lob d'Mar !!! Inda tive, màs e màs Storia pa camin, qé no tive q'vrà pa tenda, mod làta d'pitrol, jà tàva chéi d'càranguéj e no tinha q'bà scançà, qé not jà tàva olt, q'Lua là na céu.

No dia siguint, gént argui, q'Sol qént, màlta tud pa màr. Càça fui boa na méi d'tud qél dlirio d'juventud e naqél camin d'regréss, q'fui calm, qé Ti Jon d'Alcanja, q'cé xpriença, calculà bem hora e sub trazé nos pà casa q'tud sgurança.

Pa mi na verdad, ca fui tont qél càça-submarina q'fui important naqés dia passod na Dzerta, mà sim qés liçon, chéi d'admiraçon e ruspeit, d'vida daqés péscador d'Dzérta, moda TI JON D'ALCANJA E CES CUMPANHER… PA BZOT TUD UM GRAND OBRIGADO !!!


Zizim Figuera (José Figueira, jùnior)

V o l t ar